Is water nat? Wat de natuurkunde erover zegt

Is water nat? Het lijkt een kinderlijke vraag, maar op internet wordt er fel over gediscussieerd. De een zegt: natuurlijk, water is het natste wat er bestaat. De ander zegt: nee, water maakt dingen nat, maar is zelf niet nat. Wie heeft er gelijk? Het antwoord hangt af van wat je precies onder nat verstaat. Wij zetten de feiten op een rij.

In het kort

In het dagelijks taalgebruik is water nat: het voelt nat en maakt alles nat wat het aanraakt.
Natuurkundig betekent nat zijn: er zit een vloeistof aan het oppervlak van iets vast. Volgens die definitie maakt water dingen nat, maar is het zelf niet nat.
Of iets nat wordt, hangt af van de balans tussen adhesie (water hecht aan het oppervlak) en cohesie (watermoleculen trekken elkaar aan).
Op een lotusblad of een regenjas met coating blijft water liggen als druppels, omdat het oppervlak waterafstotend is.
Je huid heeft geen speciale sensoren voor nattigheid. Je hersenen leiden “nat” af uit kou en aanraking.

Wat betekent nat eigenlijk?

In het woordenboek betekent nat zoiets als “doordrenkt met of bedekt met water of een andere vloeistof”. Een handdoek is nat als er water in zit. Een stoep is nat als er een laagje regen op ligt. Bij die definitie heb je altijd twee dingen nodig: een vloeistof en iets anders waar die vloeistof aan zit.

Daar zit precies de kern van de discussie. Als nat betekent dat er water aan iets vastzit, dan kan water zelf niet nat zijn. Het is dan geen ding dat nat wordt, maar juist wat het nat maakt.

Waarom water dingen nat maakt

Water bestaat uit moleculen van twee waterstofatomen en één zuurstofatoom: H2O. Die moleculen trekken elkaar sterk aan via zogenoemde waterstofbruggen. Die onderlinge aantrekkingskracht heet cohesie. Daardoor vormt water druppels en heeft het oppervlaktespanning, het “velletje” waardoor het insect de schaatsenrijder over het water kan lopen.

Watermoleculen worden ook aangetrokken door andere stoffen, zoals glas, katoen of je huid. Dat heet adhesie. Is de adhesie sterker dan de cohesie, dan verspreidt het water zich over het oppervlak en trekt het erin. Dat noemen we nat worden. Is de cohesie sterker, dan blijft het water liggen als losse druppels en rolt het eraf.

Oppervlak	Wat doet water?	Waarom?
Katoenen handdoek	Trekt erin	Sterke adhesie aan de vezels
Schoon glas	Verspreidt zich tot een dun laagje	Adhesie groter dan cohesie
Lotusblad	Rolt eraf als bolletjes	Waterafstotend, ruw wasachtig oppervlak
Regenjas met coating	Parelt af	Coating vermindert de adhesie
Ingevette pan	Vormt druppels	Vet stoot water af

Wetenschappers meten dit met de contacthoek: de hoek tussen de rand van een druppel en het oppervlak. Een kleine hoek betekent dat het oppervlak goed nat wordt. Een grote hoek betekent dat het water afparelt. Zeep verlaagt de oppervlaktespanning van water, waardoor het makkelijker overal in trekt. Daarom wast water met zeep beter dan water alleen.

Dus: is water nat of niet?

Het eerlijke antwoord is: het hangt ervan af wie je het vraagt.

Volgens de natuurkundige definitie is water niet nat. Nat zijn betekent dat er vloeistof aan een oppervlak hecht. Water maakt dingen nat, maar is zelf het natmakende middel.
Volgens het dagelijks taalgebruik is water wel nat. Als je je hand in een emmer steekt, voelt water nat. Taal gaat over wat we ervaren, en dat ervaren we als nat.
Een tussenvorm zegt: een watermolecuul is omringd door andere watermoleculen, die eraan vastzitten. In die zin is water nat van zichzelf.

Er is dus geen fout antwoord. Wel is het goed om te weten welke betekenis van nat je gebruikt als je de discussie aangaat.

Hoe voel je eigenlijk dat iets nat is?

Grappig genoeg heeft je huid geen speciale zintuigen voor nattigheid. Je hebt sensoren voor temperatuur, voor druk en aanraking, en voor pijn. Je hersenen combineren die signalen. Voelt iets koud aan en tegelijk zacht en glad, dan denk je al snel dat het nat is. Water voert warmte af en verdampt, waardoor je huid afkoelt.

Dat verklaart waarom je je soms vergist. Haal je een koud, droog kledingstuk uit een kast op zolder, dan lijkt het vochtig, terwijl het helemaal droog is. En warm water voelt minder nat aan dan koud water. Onderzoekers hebben dit in proeven ook laten zien: als je koude, droge stof op de huid legt, zeggen proefpersonen vaak dat het nat is.

Nog meer weetjes over water

Benieuwd waarom water vuur dooft? Lees dan ons artikel over waarom water vuur blust. En wil je weten hoeveel je er zelf van nodig hebt, lees dan hoeveel water je per dag moet drinken en hoeveel water een mens gemiddeld verspilt.

Veelgestelde vragen

Is water nat?

Dat hangt af van je definitie. In het dagelijks taalgebruik wel: water voelt nat. Natuurkundig gezien is water niet nat, maar maakt het andere dingen nat doordat het aan hun oppervlak hecht.

Waarom maakt water dingen nat?

Watermoleculen worden aangetrokken door veel andere stoffen (adhesie). Als die aantrekking sterker is dan de aantrekking tussen de watermoleculen onderling (cohesie), verspreidt water zich over het oppervlak.