Het verdraaien van de Schrift

Een tijdje geleden las ik een interessant artikel over de Bijbel. Hierin werd uitgelegd hoe een van de meest recente vertalingen van de Bijbel de kracht van het Woord ondermijnt. In het betreffende artikel werd de Bijbel in Gewone Taal (BGT) behandeld en geanalyseerd op cruciale verschillen met andere vertalingen die in het verleden zijn uitgebracht. De BGT is de nieuwste vertaling van Het Nederlands Bijbelgenootschap en is in oktober vorig jaar uitgebracht. In navolging hiervan wil ik met u deze nieuwe vertaling kritisch analyseren.

De Bijbel in Gewone Taal
Allereerst een nadere introductie op de BGT en diens vertalers. In het voorwoord lezen wij het volgende: ”Het Nederlands Bijbelgenootschap draagt zorg voor betrouwbare vertalingen van de Bijbel. Ook de Bijbel in Gewone Taal is een betrouwbare vertaling van de oorspronkelijke teksten. Tegelijk is het de duidelijkste vertaling die in het Nederlands beschikbaar is.”

Op de website van de BGT wordt uitgelegd hoe de vertaling van de Bijbel is uitgevoerd: ”De Hebreeuwse en Griekse bronteksten zijn vertaald door een team van bijbelwetenschappers en neerlandici. De bijbelwetenschappers zijn gespecialiseerd in het Hebreeuws en de achtergrond van het Oude Testament of in het Grieks en de achtergrond van het Nieuwe Testament. De neerlandici zijn deskundig op het terrein van het Nederlands en van gewone taal in het bijzonder. De vertalers werkten steeds in tweetallen van een brontekstkenner en een neerlandicus. Het vertaalwerk van het ene tweetal werd beoordeeld door een ander tweetal. Zo hebben er aan ieder bijbelboek vier vertalers intensief gewerkt.”

Expertise?
Bovenstaande berichtgeving zou u als lezer op het eerste gezicht een gevoel van vetrouwen geven. Maar niets is minder waar. In verschillende Bijbelboeken is de grondtekst op dusdanige wijze in het Nederlands omgezet dat er van een vertaling geen sprake is. Op de eerste pagina in het eerste Bijbelboek is het al meteen raak. In Genesis 1:2 lezen wij als volgt:

” […] en de Geest Gods zweefde over de wateren” (NBG 1951)
” […] en er waaide een hevige wind over het water” (BGT)

De grondtekstelijke woorden ”Ruach Elohim” worden dus vertaald naar ”hevige wind”. U zou wellicht nog kunnen aanvoeren dat ”wind van God” eveneens een geldige vertaling zou kunnen zijn, aangezien het Hebreeuwse woordje ruach zowel wind alsook geest kan betekenen. De meeste vertalingen houden daarom ”geest van God” aan als vertaling. In de BGT is echter het woord God compleet verdwenen.

Een ander voorbeeld. In hoofdstuk 2 van Hebreeën wordt Psalm 8 uitvoerig geciteerd. Hieronder heb ik de vertaling van de BGT naast die van de Statenvertaling gezet. We lezen als volgt:

Statenvertaling
4Als ik Uw hemel aanzie,
het werk Uwer vingeren,
de maan en de sterren,
die Gij bereid hebt;
5Wat is de mens, dat Gij zijner gedenkt,
en de zoon des mensen, dat Gij hem bezoekt?
6En hebt hem een weinig minder gemaakt dan de engelen, en hebt hem met eer en heerlijkheid gekroond?
7Gij doet hem heersen over de werken Uwer handen; Gij hebt alles onder zijn voeten gezet;

BGT
4Ik kijk naar de hemel
die u hebt gemaakt.
Ik kijk naar de maan en de sterren
die u daar een plaats hebt gegeven.
5En ik denk: Een mens is niet belangrijk,
en toch denkt u aan hem.
Een mens is maar klein,
en toch vergeet u hem niet.
6U hebt de mensen veel macht gegeven,
ze zijn bijna zo machtig als goden!
7Ze mogen heersen over alles op aarde

Een van de meest opmerkelijke verschillen vinden we in vers 5. De grondtekst spreekt hier over ”ben ha’adam” en vertaald uit het Hebreeuws betekent dat: de zoon des mensen. Zoals hierboven is weergegeven, is deze betekenis letterlijk en alleen in de Statenvertaling te vinden. Andere vertalingen, zoals de Herziene Statenvertaling (HSV), maken gebruik van: mensenkind. De uitdrukking ”Zoon des mensen” komen we meerdere keren tegen in de Bijbel en is daarom zeer belangrijk. De betekenis refereert namelijk naar de Persoon van Christus. Hebreeën 2 bevestigt dit eveneens. In laatstgenoemde Bijbelboek wordt Psalm 8 geciteerd. Na het citaat geeft de bijgevoegde annotatie het volgende aan: ”Die woorden gaan over Jezus”. Dit staat echter niet in de grondtekst. Het gaat hier dus eerder om een soort van verklaring dan een vertaling. Dat moet ook haast wel want uit Hebreeën 2 kunnen wij duidelijk opmaken dat het niet slechts over de mens gaat maar vooral over de Zoon des mensen (Statenvertaling) of de Mensenzoon (HSV). De vertalers hadden in Psalm 8 ”ben ha’adam” en in Hebreeën 2 ”he huios antropos” gewoon kunnen vertalen. Een zeer opmerkelijke vertaling aangezien de BGT in de Evangeliën dezelfde Griekse uitdrukking wel letterlijk heeft vertaald met Mensenzoon.

Nog een voorbeeld. In Psalm 80 komt ”ben ha’adam” nog een keer voor. Hieronder volgt een vergelijking van de HSV en de BGT:

HSV
Laat Uw hand rusten op de Man van Uw rechterhand,
op de Mensenzoon, Die U voor Uzelf sterk gemaakt hebt.

BGT
Help en bescherm Uw volk,
help de koning die u hebt uitgekozen.

Noemt u dit vertalen? Het lijkt meer op een vereenvoudiging van het Woord met als doel het lezen van de Schrift voor iedereen toegankelijk te maken. Iemand die dit leest, zal ongetwijfeld begrijpen wat er staat maar mist de essentie van Gods Woord, die krachteloos is gemaakt door de BGT.

We gaan terug naar Hebreeën en ditmaal naar hoofdstuk 11. Wederom een vergelijking met de BGT en de NBG 1951. We lezen in het eerste vers als volgt:

”Het geloof nu is de zekerheid der dingen, die men hoopt, en het bewijs der dingen, die men niet ziet.” (NBG 1951)

”Als we geloven, worden we gered. Dan wordt onze hoop werkelijkheid. En door ons geloof weten we zeker dat Gods hemelse wereld bestaat, ook al kunnen we die nog niet zien.” (BGT)

Ten eerste komt het woord ”gered” niet in de grondtekst voor. Daarnaast wordt er tegen de verwachting in het woordje hoop genoemd. De oorspronkelijke Griekse vertaling spreekt van het werkwoord hopen. Maar dat is nog niet alles. Van de laatste zin uit dit vers in de vertaling van de BGT wordt geen melding gemaakt in de oorspronkelijke tekst. U zou haast denken dat de zin ”En door ons geloof weten we zeker dat Gods hemelse wereld bestaat, ook al kunnen we die nog niet zien” aan dit vers toegevoegd is om de minder capabele lezer duidelijk te maken wat het Woord Gods inhoud. Of is het om duidelijk te maken wat de vertalers vinden dat er zou moeten staan?

We blijven nog even bij hetzelfde Bijbelboek. Leest u mee met vers 3. In de BGT lezen we als volgt: ”De hemel en de aarde zijn ontstaan door de woorden van God.” In de ganse grondtekst treft u hier niet een keer het woord hemel noch het woord aarde aan. Simpel gezegd, zou dit een betere vertaling zijn: ”Door het geloof begrijpen wij dat de eeuwen door de woorden van God zijn gemaakt (of: toebereid)”. Het gaat in dit vers niet over de wereld als de geschapen werkelijkheid (Grieks: kosmos) maar over de eeuwen (Grieks: aionen = meervoud).

Hulp van VMBO-leerlingen
In een artikel uit Trouw komen we iets meer te weten over het vertaalproces van de BGT. Zo lezen we onder meer dat VMBO-leerlingen hebben meegelezen tijdens het vertalen. Indien er sprake was van woorden of zinsneden die volgens hen onduidelijk waren, dan was de vertaling nog niet begrijpelijk genoeg. Volgens de vertalers moest men niet blijven hangen in hoe Bijbelteksten geformuleerd zijn maar discussiëren over diens inhoud.

Een voorbeeldje van deze vereenvoudigde vertaling. In de BGT lezen we in 1 Korinthiërs 13:6 het volgende: ”Liefde is: blij worden van het goede, en een hekel hebben aan het kwaad”. De vertalers hebben in dit voorbeeld het Griekse ”aletheia” weergegeven met ”het goede” in plaats van de letterlijke vertaling ”waarheid”. Waarom? Weten VMBO-leerlingen niet wat de betekenis van waarheid is? De BGT is wat dat betreft ook inconsequent aangezien het op andere plaatsen in de Bijbel wel het woordje waarheid aanhoudt: ”Iedereen die aan de kant van de waarheid staat, luistert naar mijn woorden. Toen zei Pilatus: Wat is waarheid?” (Johannes 18:37 en 38).

Moeilijke taal
Toegegeven, het Woord van God is niet altijd makkelijk te begrijpen. Hetzelfde geldt voor het vertalen van de oorspronkelijke tekst naar het Nederlands. Volgens het artikel uit Trouw heeft de BGT vierduizend verschillende woorden gebruikt. Dit, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Nieuwe Bijbelvertaling die maar liefst elfduizend verschillende woorden omvat. De vertalers hebben het zichzelf hiermee alleen maar onnodig moeilijk gemaakt. Ik wil benadrukken dat ik middels dit artikel de aanval op het intellect van de neerlandicussen en de historici niet wil openen. Mijn punt is dat zij zichzelf tekort doen, maar nog erger: het Woord van God doen zij ernstig tekort. Er staat geschreven: ”En Hij heeft sommigen gegeven als apostelen, anderen als profeten, weer anderen als evangelisten en nog weer anderen als herders en leraars […]” (Efe 4:11) en daaruit blijkt maar eens te meer dat God mensen heeft gegeven om Zijn Woord onder de mensen bekend te maken en te onderwijzen. De Bijbel kan moeilijk te lezen en te begrijpen zijn maar dat is geen schande, laat staan een excuus om de taal op een dergelijke wijze te vereenvoudigen dat men de essentie van het Woord mist. Zelfs Petrus had weleens moeite met het begrijpen van de brieven van Paulus: ”Daaronder zijn sommige zaken die moeilijk te begrijpen zijn, die de onkundige en onstandvastige mensen verdraaien, tot hun eigen verderf, net als de andere Schriften” (2 Petr. 3:16). Maar zoals Petrus hier terecht zegt, is het van belang om verdraaiing van de Schrift te vermijden en om uitleg te vragen en zo naar antwoorden te zoeken.

Voor zij die nu hun twijfels uiten over de vertaling van de Bijbel of gewoonweg willen beginnen met lezen en op zoek zijn naar een duidelijke en getrouwelijke vertaling raad ik aan om voor de NBG 1951 te kiezen. Deze versie betrouwbaar, verzorgd en zeker voor de beginnende lezer een goede start.

Reacties

Daniël Leeuwenhart

De heer Leeuwenhart schrijft met regelmaat over de betrekkingen tussen de Europese Unie (EU) en Rusland. Als euroscepticus hecht hij waarde aan nationale belangen en verkiest deze boven de supranationaliteit van de EU. Met de kracht van de pen streeft hij naar meer macht voor Den Haag, en minder voor Brussel.

Een gedachte over “Het verdraaien van de Schrift

  1. Het aangekaarte punt van het verdraaien van de Bijbel is een realiteit met verstrekkende gevolgen. Na zelf met de neus op het evangelie te zijn gedrukt, reageerde nagenoeg iedereen in mijn kerkelijke omgeving vijandig. Later werd mij duidelijk waarom. Men wordt onderwezen vanuit een formulering die fout is en deze woorden hebben een grote impact! Samengevat in http://www.genadevoorgenade.nl Ook de NBG51 is helaas te plaatsen als een vertaling met een verkeerde grondslag.

Geef een reactie