Een boodschap voor het Westen

Vandaag is het voor Rusland zeventig jaar geleden dat nazi-Duitsland voor onvoorwaardelijke overgave tekende. Het Duitsland van Adolf Hitler was niet meer. In het Berlijnse stadsdeel Karlshorst, alwaar het hoofdkwartier van de Sovjet-Unie (SU) zetelde, tekende veldmaarschalk Wilhelm Keitel de Duitse capitulatie. In de vroege morgen van 9 mei 1945 werd de overwinning officieel bekend gemaakt in de SU. Een dag eerder haalde Europa opgelucht adem; en met haar, heel de wereld. Van vreugde ging men de straat op. De Tweede Wereldoorlog was voorbij.

Hoewel de geallieerden een en dezelfde vijand hadden, ontstond er direct naar de oorlog een tweespalt tussen de Westerse geallieerden en de SU. Dit resulteerde in een scheiding tussen Oost en West. Enerzijds Amerika, dat symbool stond voor het Vrije Westen. En anderzijds de Sovjet-Unie, de belichaming van onderdrukking en corruptie. De angst voor het communisme werd er bij de mensen ingeboezemd. Het communistisch kwaad moest ingedamd worden, verdelgd worden. De Westerse moraal was superieur en het Russisch kwaad moest teniet gedaan worden.

De Russische lijdensweg ten tijde van de Tweede Wereldoorlog werd door niemand in het Westen erkend noch beleden. Meer dan twintig miljoen mensen legden het leven. Steden als Stalingrad waren compleet verwoest en de Russische natie lag afgebrokkeld in puin. De Russische grootmacht trok zich terug en sloot een groot deel van oostelijk Europa af van West-Europa. Een scheiding die zich tot laat in de twintigste eeuw zou blijven voordoen.

Maar juist toen de spanning tussen beide grootmachten het grootst was, in de roerige zestiger jaren, besloot een charismatisch president, nota bene uit de Verenigde Staten, om de Russen te prijzen voor hun moed, hun diensten en hun toewijding aan het uitbannen van het fascistisch kwaad uit nazi-Duitsland. President John F. Kennedy sprak aan de American University te Washington zijn lovende woorden uit voor de Russische bijdrage aan de Tweede Wereldoorlog en moedigde tevens zijn volk, en indirect de rest van de wereld, aan om diens houding tegenover de SU te veranderen:

[…] Let us reexamine our attitude toward the Soviet Union. […] As Americans, we find communism profoundly repugnant as a negation of personal freedom and dignity. But we can still hail the Russian people for their many achievements – in science and space, in economic and industrial growth, in culture and in acts of courage. […] No nation in the history of battle ever suffered more than the Soviet Union suffered in the course of the Second World War. At least 20 million lost their lives. Countless millions of homes and farms were burned or sacked. A third of the nation’s territory, including nearly two thirds of its industrial base, was turned into a wasteland – a loss equivalent to the devastation of this country east of Chicago.

In hetzelfde Europa, vijf jaar later op dezelfde dag in mei, bracht een Fransman zijn federalistische visie over Europese verbondenheid ter wereld. Om Europa uit de ruïnes van de Tweede Wereldoorlog te doen herrijzen, moest men de handen ineen slaan. Robert Schuman legde de fundering van wat wij vandaag de dag kennen als de Europese Unie (EU). De geboorte van Europese eenwording was een feit.

En vandaag, zeventig jaar later, staan bovenstaande mogendheden lijnrecht tegenover elkaar. Gedurende een groot deel van de twintigste eeuw leefde beiden afgezonderd van elkaar. Maar aan het eind van de tachtiger jaren was het moment daar dat de SU uiteen viel. Veel Oost-Europese staten verkregen weer autonomie over hun gebied en het Westen was succesvol in het terugdringen van het, in hun ogen, communistisch kwaad. De Berlijnse Muur was gevallen en Duitsland herenigde zich. In alle naïviteit waren Westerse leiders het erover eens dat een oorlog zich niet meer zou voordoen.

Maar wie vandaag de dag kijkt naar de verhoudingen tussen Oost en West kan niet ontkennen dat er wederom een Koude Oorlog gaande is. Na de val van de SU zag het Westen haar kans schoon in het bemachtigen van onbetreden gebied om zo haar expansiedrift te bevredigen. Sinds de eeuwwisseling heeft Rusland het Westen steeds verder tot zich zien naderen. Maar een jaar geleden was het voor Rusland genoeg. Hoewel Brussel Kiev als bondgenoot heeft omarmd, is de strijd nog altijd gaande in de oostelijke regio’s van de Oekraïense natie. Is het Westen te ver gegaan in haar lust naar macht? Wellicht is het tijd voor een boodschap over bezinning, vrede maar bovenal een verandering in haar houding tegenover de Russen. Een boodschap die meer dan vijftig jaar geleden de wereld in werd gezonden maar vandaag de dag nog altijd relevant is, zo niet meer dan relevant. Een boodschap die wederom afkomstig was van president Kennedy, in zijn zelfde speech in Washington, gericht aan het Amerikaanse volk maar ook aan het Westen. Een toespraak die ten eerste riep voor een halt voor verdere oorlogvoering maar nog in het bijzonder van alles, een geluid van zelfkritiek bood aan het opdringen van Amerikaanse vrede in de wereld:

[…] What kind of peace do I mean? What kind of peace do we seek? Not a Pax Americana enforced on the world by American weapons of war. Not the peace of the grave or the security of the slave. I am talking about genuine peace, the kind of peace that makes life on earth worth living, the kind that enables men and nations to grow and to hope and to build a better life for their children – not merely peace for Americans but peace for all men and women – not merely peace in our time but peace for all time.

I speak of peace because of the new face of war. Total war makes no sense in an age when great powers can maintain large and relatively invulnerable nuclear forces and refuse to surrender without resort to those forces. It makes no sense in an age when a single nuclear weapon contains almost ten times the explosive force delivered by all the allied air forces in the Second World War. It makes no sense in an age when the deadly poisons produced by a nuclear exchange would be carried by wind and water and soil and seed to the far corners of the globe and to generations yet unborn.

Today the expenditure of billions of dollars every year on weapons acquired for the purpose of making sure we never need to use them is essential to keeping the peace. But surely the acquisition of such idle stockpiles – which can only destroy and never create – is not the only, much less the most efficient, means of assuring peace.

[…] In short, both the United States and its allies, and the Soviet Union and its allies, have a mutually deep interest in a just and genuine peace and in halting the arms race. […] So, let us not be blind to our differences – but let us also direct attention to our common interests and to the means by which those differences can be resolved. And if we cannot end now our differences, at least we can help make the world safe for diversity.

For, in the final analysis, our most basic common link is that we all inhabit this small planet. We all breathe the same air. We all cherish our children’s future. And we are all mortal.

Reacties

Daniël Leeuwenhart

De heer Leeuwenhart schrijft met regelmaat over de betrekkingen tussen de Europese Unie (EU) en Rusland. Als euroscepticus hecht hij waarde aan nationale belangen en verkiest deze boven de supranationaliteit van de EU. Met de kracht van de pen streeft hij naar meer macht voor Den Haag, en minder voor Brussel.

Een gedachte over “Een boodschap voor het Westen

Geef een reactie