Geen weg terug: kunnen we nog uit de Eurozone?

In het vorige deel heeft u kunnen lezen hoe het Verdrag van Lissabon nog enige houvast geeft over een procedure tot het verlaten van de Europese Unie (EU). Echter, met betrekking tot de Eurozone zwijgt zij als het aankomt op een uitstap. Het is daarom nog maar de vraag of het juridisch dan wel technisch gezien mogelijk is om uit de monetaire unie te stappen. In dit artikel wordt onderzocht of een dergelijke mogelijkheid bestaat en of er andere opties voor de hand liggen. Wederom heeft geen enkele lidstaat zich ooit uit de Eurozone teruggetrokken en juist daarom is het opmerkelijk dat er weinig aandacht aan deze mogelijkheid wordt besteed.

Deel II

Op 1 januari 1999 werd de euro in elf Europese lidstaten geïntroduceerd. Twee jaar later werd de nationale munt officieel vervangen door de euro en sindsdien hebben negentien leden de gemeenschappelijk munt als nationale valuta. Hoewel er sinds de invoering van de euro nog geen enkel land uit de Eurozone is gestapt, overweegt Griekenland al sinds geruime tijd om dit wel te doen. In 2012 werd de term Grexit voor het eerst aangehaald en dit refereerde vanzelfsprekend naar een uitstap van de Grieken uit de monetaire unie.

Onlangs gaf de Duitse Minister van Financiën aan dat Griekenland een redelijke kans maakt op het verlaten van de Eurozone, maar het voor andere lidstaten onwaarschijnlijk zal zijn om dezelfde stap te ondernemen. Deze uitspraak is voornamelijk gebaseerd op het feit dat Griekenland in een diepe crisis is beland en de overige lidstaten als Portugal en Ierland gered zijn door onder andere kapitaalinjecties. Het zou voor de Grieken beter uitpakken om terug te gaan naar de drachme om de nationale economie nog enigszins nieuw leven in te blazen.

Maar waarop wordt een dergelijk besluit gebaseerd? Zoals gezegd, weergeeft het Verdrag van Lissabon de procedure rondom het verlaten van de EU. Maar opmerkelijk genoeg zwijgt het verdrag over een uitstap uit de Eurozone. Sterker nog, geen enkel ander verdrag of statuut maakt melding van een dergelijke uitstap. Er is dus geen specifieke richtlijn of bestaande wet- en regelgeving omtrent een (juridische) procedure voor het verlaten van de Eurozone. Technisch gezien zou een uitstap uit de Eurozone een schending van de verdragen zijn en in beginsel kan alleen het aanpassen van een van de verdragen leiden tot die mogelijkheid. In feite zou men kunnen stellen dat het verlaten van de EU gepaard kan gaan met het verlaten van de Eurozone. Dit is tevens de enige realistische optie.

Maar in hoeverre kunnen Europese instituties een uitstap uit de Eurozone als een schending van verdragen aanmerken? Een land dat ervoor kiest om de euro in te ruilen voor haar eigen munteenheid is enigszins te rechtvaardigen, en wel om de volgende redenen. Het Verdrag van Maastricht stelt duidelijk dat leden niet verantwoordelijk mogen zijn om de staatsschuld van een ander lid te dragen. Toch werden landen als Ierland en Portugal op een dergelijke wijze gered. De Europese Centrale Bank (ECB) heeft zich tegen het hele idee van het Verdrag van Maastricht gekeerd door de staatsschulden van de zwak economische landen op te kopen. Nu, vraagt u zichzelf deze vraag: als de Europese bevoegdheden zich niet aan de regels houden, waarom moeten wij dat dan wel? Laten we de eerste realistische mogelijkheid erbij pakken.

Uit de EU = uit de Eurozone?
In strikt juridische termen zou een uitstap uit de EU ook een uitstap uit de Eurozone betekenen. Een ex-lid heeft namelijk geen verplichtingen meer tegenover de EU en neemt ook niet meer deel aan Europese besluitvorming en vergaderingen. De verplichtingen die komen te vervallen, hebben in die zin dus ook betrekking op de verplichtingen jegens de Eurozone. Verder zou men kunnen stellen dat het voor een ex-lid, dat geen toegang meer heeft tot de Europese markt, nutteloos zou zijn om de euro te blijven aanhouden. En hoewel het ene op papier dus een logisch gevolg van het andere lijkt, is de keuze alsnog niet makkelijk gemaakt. Een land als Griekenland zou zich maar al te graag terug storten op de voormalige munt maar wenst tegelijkertijd in zekere zin nog verbonden te blijven met de EU, zij het dat het alleen voor financiële steun is.

Aanpassing van het VEU
Als er geen juridische mogelijkheid is, dan creëert men er een. Dit doet men door een voorstel te doen tot wijziging van een bestaand verdrag. Een dergelijk voorstel staat ook wel bekend als een amendement. Het verdrag dat hierbij aangepast dient te worden, is het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU). Lidstaten hebben elk recht om een amendement in te dienen. Hoewel amendementen indienen iets van nature lijkt, vergt de procedure rondom veel tijd en de nodige aandacht.

Elk lidstaat moet het ingediende amendement goedkeuren. De EU in haar huidige vorm omvat achtentwintig lidstaten en de kans dat een amendement strand is derhalve groot. Het is mede om die reden moeilijk om het te bereiken consensus in kaart te brengen. De tijd die het per lidstaat onderling in beslag neemt, speelt hier ook een grote rol in.

De meest voor de hand liggende optie is dus het verlaten van de EU waarna ook de Eurozone op papier verlaten wordt. En toch, met het oog op de inhoud van Europese verdragen, is het niet helemaal zeker of dit in praktijk te bewerkstelligen is. Zeker gezien het feit dat er nog nooit een lidstaat uit de Eurozone of de EU is gestapt, blijft het voornamelijk bij speculaties. Griekenland blijft vooralsnog het enige land in de EU dat het dichtst bij een uitstap zit. Het is afwachten op de ontwikkeling rondom Griekenland en als het land daadwerkelijk uit de Eurozone stapt, biedt dit weer houvast voor andere landen indien zij eveneens uit de Eurozone wensen te stappen.

Reacties

Daniël Leeuwenhart

De heer Leeuwenhart schrijft met regelmaat over de betrekkingen tussen de Europese Unie (EU) en Rusland. Als euroscepticus hecht hij waarde aan nationale belangen en verkiest deze boven de supranationaliteit van de EU. Met de kracht van de pen streeft hij naar meer macht voor Den Haag, en minder voor Brussel.

4 gedachten over “Geen weg terug: kunnen we nog uit de Eurozone?

Geef een reactie