Zal de Japanse tijger herrijzen?

In januari 2015 werden de Japanse staatsburgers Haruna Yukawa en Kenji Goto onthoofd in Syrië. Japan, een land dat zich altijd relatief terughoudend opstelde t.o.v. internationale politiek, was in een keer volop betrokken bij het conflict dat het Midden-Oosten in zijn greep houdt. Volgens de Japanse president Shinzo Abe is het tijd om de pacifistische opstelling van het land te herzien. Ook beloofde hij dat de verantwoordelijken voor de onthoofdingen een hoge prijs zullen betalen. De harde woorden van Abe vielen niet overal in goede aarde. Herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog komen naar boven. Moet Japan zich hier echter door laten tegenhouden?

Volgens Kunihiko Miyake, Abe’s gewezen adviseur op buitenlands beleid, hebben de gruwelijke executies van de twee gijzelaars veel impact gehad op het land. Sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog heeft Japan zich (met uitzondering van handel) zeer weinig bemoeid met de internationale politiek. Onder druk van de westerse mogendheden verdween de harde militaristische cultuur. Decennialang hadden de Japanners het idee dat nobele intenties hen zouden beschermen tegen de gevaarlijke buitenwereld. De onthoofdingen hebben het Japanse volk bruut wakker geschud.

De erfenis van de Tweede Wereldoorlog
Japan heeft zich gedurende de Tweede Wereldoorlog beestachtig gedragen. Denk hierbij aan het bloedbad van Nanking, de bezetting van Nederlands-Indië en de brug over de rivier de Kwai. Tientallen miljoenen mensen kwamen om door het oorlogsgeweld. Als de Verenigde Staten geen atoombommen had ingezet, had de oorlog waarschijnlijk nog veel langer voortgeduurd.

De overgave in 1945 betekende ook het einde van het Japanse keizerrijk. Het keizerlijk leger werd ontbonden en hervormd tot een zelfverdedigingsmacht. Het land werd omgetoverd tot een democratie en de economie werd vanaf de grond opnieuw opgebouwd. De economische hervormingen, gecombineerd met de sterke Japanse werkethiek, zorgden voor een hoge mate van welvaart. Tot en met de jaren 90 ging het Japan economisch enorm voor de wind. In vergelijking met andere Aziatische landen was de levensstandaard in Japan vele malen hoger en kon het gerekend worden tot de eerste wereld.

Helaas is er natuurlijk ook de keerzijde van de medaille. Tussen 1991 en 2010 leed het land onder een zware economische crisis. Deze twintig jaar worden in Japan ook wel de verloren decennia genoemd. Ook de staatsschuld bereikte recordhoogtes. Per slot van rekening werd het land in 2011 ook nog eens getroffen door de kernramp van Fukushima.

Hoewel Japan een van de grootste bevolkingen ter wereld heeft, kampt het land met extreem lage geboortecijfers. Hierdoor vergrijst de bevolking in rap tempo. Alleen al in het jaar 2013 kromp de bevolking met ruim 244.000 mensen. Als de huidige trend zich voortzet sterft het Japanse volk rond het jaar 3000 uit.

Het stichten van een gezin is ook niet populair. Meer dan de helft van de vrouwen tussen de 20 en 30 jaar is vrijgezel. Werken, vrienden en het spenderen van het verdiende salaris zijn voor veel jonge vrouwen belangrijker. Een groot gedeelte van hen woont op relatief hoge leeftijd nog bij de ouders thuis.

De houding tegenover seksualiteit is enorm veranderd en begint extreme vormen aan te nemen. Een groot gedeelte van de Japanse mannen is niet geïnteresseerd in seks, het vinden van een vriendin en het huwelijk. Deze mannen worden herbivoren genoemd. Volgens de Japanse regering zijn herbivore mannen een van de belangrijkste oorzaken van de negatieve demografische cijfers.

Een andere bizarre ontwikkeling is het zogenaamde crossdressing, waarbij een man zich kleed en opmaakt als een vrouw. In de gehele wereld wordt dit gebruik al snel verbonden met transseksualiteit en homoseksualiteit. In Japan is dit niet perse het geval. Crossdressing is populair en wordt algemeen geaccepteerd. Een goed voorbeeld hiervan is de Japanse kickbokser Yuichiro Nagashima, die tijdens de opkomst van zijn gevecht met de Nederlander Albert Kraus verkleed was als vrouw.

Hoop
Hoewel Japan een zware en moeilijke tijd tegemoet gaat, is er nog hoop. Tegenwoordig is het land sterk gemoderniseerd en verwesterd. Desalniettemin heeft de eilandnatie een eigen rijke geschiedenis. Japan was altijd een sterk geïsoleerd land en de Japanse keizers wilden dat zo houden. Pas in het jaar 1853 werd het land gedwongen de poorten te openen voor de rest van de wereld. Japan adopteerde vele westerse gebruiken, maar wist tegelijkertijd haar eigen identiteit te behouden.

In vergelijking met het westen is massa-immigratie in Japan vrijwel niet bestaand. De Japanse overheid wil dit ook vooral zou houden. Het land handhaaft een zeer streng immigratiebeleid. Voormalig politicus Hidenori Sakanaka beweerde dat massa-immigratie de enige oplossing was om de demografische ineenstorting te voorkomen. Zo zouden er in de loop van vijftig jaar ruim tien miljoen immigranten nodig zijn. Toch wil de Japanse regering hier niks van weten; het land wil haar Japanse karakter behouden. In plaats van massa-immigratie heeft de regering een pro-geboortebeleid ingesteld.

Het is ook belangrijk dat Japan de feminisering van het land aanpakt. Mannen moeten hun mannelijkheid herontdekken. In een land als Japan moet dit geen probleem zijn. Het land heeft een rijke geschiedenis, hiermee doelen wij op de vooroorlogse geschiedenis. Japan is altijd een land van trotse krijgers geweest, denk hierbij aan de Samoerai. Ook is de eilandnatie de bakermat geweest van zeer veel vechtsporten, zoals karate, judo en jiujitsu.

Als een van de weinige landen in Azië heeft Japan kolonisatie weten te voorkomen. Bovendien hebben de Japanners binnen enkele decennia hun land omgetoverd van een middeleeuwse feodale monarchie naar een moderne geïndustrialiseerde staat. Een ongelooflijke prestatie. Kortom, er zijn genoeg elementen in de Japanse geschiedenis waar de gemiddelde Japanner trots op kan zijn.

De laatste jaren is het nationalisme tevens aan een opmars bezig. In 2013 verklaarde president Abe dat “Japan terug is van weggeweest”. Wat hij hiermee bedoelde is niet precies duidelijk. Het is echter wel duidelijk dat Abe de problemen in het land wil aanpakken. Vrij snel na zijn uitspraak presenteerde Abe een plan om de Japanse economie nieuw leven in te blazen. Ook winnen nationalistische groepen steeds meer aan populariteit. Verder spelen de opkomst van China en de nucleaire proeven van Noord-Korea ook een grote rol in de heropleving van nationalistische sentimenten. Volgens sommige prominente Japanners moet de rol van het leger hierdoor herzien worden.

Japan staat op een tweesprong. Veel Aziatische landen zien de heropleving van het nationalisme in Japan met argusogen aan. Westerse mogendheden zien het pacifistische Japan als een stabiele vredesmacht in de regio. Desalniettemin staat Japan misschien wel voor haar grootste uitdaging ooit. Ten eerste is de staatsschuld enorm. Ten tweede dreigt de demografische ineenstorting van het land. Door de onthoofding van twee staatsburgers beginnen veel Japanners het vertrouwen in de  pacifistische houding te verliezen. Zal Japan haar terughoudende karakter in de komende jaren behouden? Of zal het land zich vermannen en de (interne) problemen overwinnen?

Reacties

Bart Bohemen

De heer Bohemen heeft een uitgebreide kennis op het gebied van sociale vraagstukken en verwerkt deze dan ook nauwkeurig in zijn publicaties. Zijn vakgebied omvat onder meer socio-economische en demografische ontwikkelingen in Europees verband.

Geef een reactie