De lange arm van Teheran

De Argentijn Alberto Nisman deed uitvoerig onderzoek naar de bomaanslag op het Joods cultureel centrum AMIA in 1994. De aanslag in Buenos Aires staat te boek als de meest bloedige aanslag ooit gepleegd in Argentinië. Nisman was een volhardend man. Hij weigerde het officiële onderzoek van de Argentijnse overheid te erkennen. In plaats daarvan begon hij de zaak zelf te onderzoeken. Hierdoor werd Nisman doelwit van een onophoudelijke stroom aan doodsbedreigingen. Op 18 januari 2015, één dag voordat hij een belastende verklaring zou afleggen tegen de Argentijnse overheid, werd hij dood gevonden. Welke beerput had Nisman geopend?

Op 18 juli 1994 reed een busje het terrein op van de Asociación Mutual Israelita Argentina. Het voertuig was gevuld met 275 kilo aan explosief materiaal. Rond 10 uur in de ochtend kwam het busje tot ontploffing. De ondersteunende constructies van het gebouw werden weggeslagen, met als gevolg dat het gebouw instortte. Daarbij kwamen 85 mensen om het leven. Het was duidelijk dat de aanslag door professionals was uitgevoerd.

De verdenking viel al snel op Iran en Hezbollah. Dit had mede te maken met een serie aan andere aanslagen die in dezelfde periode werden gepleegd. Twee jaar eerder werd de Israëlische ambassade in Buenos Aires doelwit van een bomaanslag, waarbij 29 doden vielen. Een dag na de aanslag op het Joods cultureel centrum liet een zelfmoordterrorist een bom afgaan in een Panamees vliegtuig. Van de 21 slachtoffers was de helft Joods. Zeven dagen later ging er een bom af bij de Israëlische ambassade in Londen waarbij twintig gewonden vielen.

Nisman begon de aanslag op het Joods cultureel centrum in 2005 te onderzoeken. Hij was ontevreden met de resultaten van het officiële onderzoek, dat tot vrijwel geen conclusies of arrestaties had geleid. Ook Nisman kwam er al vrij snel achter dat Iran en Hezbollah betrokken waren bij de aanslag.

Na verloop van tijd concludeerde Nisman dat de aanslagen waren voorbereid en gedirigeerd vanuit de Iraanse ambassade in Buenos Aires. Dit leidde tot een diplomatieke rel tussen Argentinië en Iran. Door de aantijgingen werden Iraanse (oud) overheidsfunctionarissen op de rode lijst van Interpol geplaatst. Bovendien ontdekte Nisman een enorm netwerk van de Iraanse geheime dienst in verscheidene landen van Zuid- en Midden-Amerika. Rond deze tijd begon hij ook steeds vaker doodsbedreigingen te ontvangen.

Een van de personen die op de rode lijst van Interpol terecht kwam was de moellah Mohsen Rabbani. Voor de aanslagen was Rabbani verbonden met de Iraanse ambassade in Buenos Aires. Rabbani is een leidend figuur in de verspreiding van de islam in Latijns-Amerika en is vooral actief in Brazilië. Nisman beschrijft Rabbani als een gevaarlijk figuur die verantwoordelijk is voor de verspreiding van radicaal islamitisch gedachtegoed in Argentinië en Brazilië. Verder zou hij een grote rol hebben gespeeld bij de aanslagen.

Nisman beweerde dat de toedracht van de aanslag te maken heeft met een nucleair samenwerkingsverdrag tussen Argentinië en Iran, dat getekend werd in 1987. Acht jaar eerder vond de Islamitische Revolutie in Iran plaats, met als gevolg dat de Verenigde Staten (VS) alle banden met het land verbrak. De Amerikaanse overheid begon hierom druk uit te oefenen op de Argentijnse regering, waardoor de Argentijnen besloten de nucleaire samenwerking te beëindigen. Hoogstwaarschijnlijk waren de Iraniërs ervan overtuigd dat Israël de verstoring van de samenwerking orchestreerde, wat uiteindelijk heeft geleid tot verschillende bomaanslagen.

De rol van de Argentijnse overheid is altijd zeer omstreden geweest. Al in 2008 verzocht Nisman om de arrestatie van voormalig president Carlos Menem, die bewijs zou hebben verdoezeld. In 2013 bekritiseerde hij de samenwerking tussen Argentinië en Iran betreffende het officiële onderzoek. In 2015 beschuldigde hij president Cristina Kirchner en minister van Buitenlandse Zaken Héctor Timerman de zaak in de doofpot te willen stoppen. Voor deze aantijging had hij onomstotelijk bewijs.

Nisman was in het bezit van afluistertapes waarop medewerkers van Kirchner te horen waren. De medewerkers zijn in gesprek met Mohsen Rabbani, een van de verdachten van de bomaanslag. Zij onderhandelen over het laten vervallen van de aanklacht tegen Rabbani, evenals andere verdachten in de zaak.

Waarom lijkt de Argentijnse regering zich verdacht te gedragen? En waarom onderhandelde de regering met personen die verdacht worden van moord op Argentijnse staatsburgers? De zaak blijkt een economische kant te hebben. De Argentijnse economie heeft flinke klappen te verduren gekregen tussen 1998 en 2004, toen het land gebukt ging onder zowel een economische- als een energiecrisis. Argentinië had in de jaren na de crises een grote behoefte aan voordelige energie. De Iraniërs deden de Argentijnse overheid een aantrekkelijk bod: voordelige olie en gas in ruil voor Argentijns graan of wapens. Hoogstwaarschijnlijk zou het officiële onderzoek naar de verantwoordelijken voor de aanslag hierdoor in de doofpot belanden.

Nisman had met zijn onderzoek grootschalige corruptie binnen de hoogste kringen van de Argentijnse politiek aan het licht gebracht. Het grote aantal slachtoffers die omkwamen bij de aanslag zouden worden vergeten in ruil voor een lucratieve deal en de terroristen zouden vrijuit zijn gegaan. Bovendien had Nisman een enorm netwerk aan Iraanse agenten in Midden- en Zuid-Amerika blootgelegd. Het was duidelijk dat hij een doorn in het oog was van zowel de Argentijnse overheid als de Iraniërs.

Het was daarom ook geen verassing dat Nisman op 19 januari 2015 dood gevonden werd in zijn huis in Buenos Aires. Naast hem werd een pistool gevonden, zodat zijn moord als zelfmoord zou overkomen. Het tijdstip van zijn dood is zeer verdacht. Slechts één dag later zou hij een verklaring afleggen in een rechtszaak tegen de Argentijnse regering. Daarom is zelfmoordscenario zeer onwaarschijnlijk.

De reactie van president Kirchner was zeer dubieus. In eerste instantie sprak zij van zelfmoord en uitte zij kritiek op Nisman. Later kwam ze hier op terug en sprak ze van een samenzwering die tot de moord van Nisman had geleid. Kort daarna werd de Argentijnse geheime dienst grootschalig hervormd en werden vele agenten uit hun functie ontheven.

De moord op Nisman is tragisch. Wie er achter de moord zit zullen we waarschijnlijk nooit achter komen. De dood van de Nisman komt zowel de Argentijnen als de Iraniërs goed uit. Hij zal veel kennis en informatie zijn graf mee hebben ingenomen. Verder zal de moord een afschrikkend effect hebben op eventuele opvolgers. Een ding heeft Nisman in ieder geval onomstotelijk bewezen: de tentakels van Teheran reiken inderdaad ver.

Reacties

Bart Bohemen

De heer Bohemen heeft een uitgebreide kennis op het gebied van sociale vraagstukken en verwerkt deze dan ook nauwkeurig in zijn publicaties. Zijn vakgebied omvat onder meer socio-economische en demografische ontwikkelingen in Europees verband.

Een gedachte over “De lange arm van Teheran

Geef een reactie