Bezuinigingen defensie zijn funest

In een vorig artikel hebt u kunnen lezen hoe de krijgsmacht letterlijk en figuurlijk uitgekleed is van haar militaire status. In dit artikel wordt nader ingegaan op hoe het Defensiebudget de afgelopen tijd een historisch dieptepunt bereikte. Zelfs in de roerige jaren ’20 en ’30 van de vorige eeuw had Defensie meer te besteden dan vandaag de dag. De trend van inkorten op Defensie is begin jaren ‘90 op gang gezet in een groot deel van de Westerse wereld. In de nadagen van anno 2014 lijkt er echter een positief geluid te klinken vanuit politiek Den Haag als het gaat om een investering in Defensie. De trend lijkt te zijn gebroken al mogen we nog niet te vroeg juichen.

Het begin van het eind
Oorlog en terreur kan nooit ver weg zijn in een wereld vol chaos. Op 17 juli 2014 raakte Nederland op een persoonlijke wijze direct betrokken bij het conflict in Oekraïne. Bijna 200 mensen van Nederlandse komaf lieten het leven na de MH17 vliegtuigramp. Eens te meer zien we hoe veiligheid in beginsel niet vanzelfsprekend is en al helemaal niet te garanderen is. Eind jaren ’80 en begin jaren ’90 stierf het communisme uit in vrijwel heel het Oostblok. En na de Val van de Muur leek de kloof tussen Oost en West verdwenen te zijn. Toen het einde van de Koude Oorlog slechts een formaliteit was, besloten veel Westerse landen om structureel minder te gaan uitgeven aan Defensie. De Koude Oorlog was immers voorbij en een nieuwe oorlog zou nu kunnen worden uitgesloten.

Op 19 november 1990 werd het Verdrag van Conventionele Strijdkrachten in Europa getekend door 22 landen. Hiervan waren 16 landen lid van de NAVO, waaronder Nederland, en 6 landen lid van het Warschaupact. Het verdrag stelt een absurd limiet op de hoeveelheid militair materiaal in het Europese continent en verplichtte landen om overtollige wapens te vernietigen. Na iets minder dan 30 jaar na dit verdrag besloot Rusland om uit dit verdrag te stappen. President Vladimir Poetin gaf aan dat dit verdrag verouderd is en het zou het Russisch leger en diens groei alleen maar in de weg liggen. Nederland zou er verstandig aan doen om ook uit dit verdrag te stappen.

Ook politiek Den Haag meende dat het gevaar van een nieuwe oorlog geweken was nu de Koude Oorlog ten einde was. Een groot dienstplichtig leger was niet meer nodig. In plaats daarvan moest er een compact leger komen dat kon worden ingezet tijdens humanitaire rampen en kleinschalige conflicten. En zo gebeurde het dat in 1993, door toenmalig Minister van Defensie Relus ter Beek, de prioriteitennota werd opgesteld die feitelijk het einde van de Nederlandse krijgsmacht betekende. De forse bezuiniging betekende een fatale inkrimping van het leger en uiteindelijk ook de opschorting van de dienstplicht. Het leger werd beroepsmatig van aard en enkel nog ingezet tijdens vredesmissies. Het begin van een lange trend aan bezuinigingen was in gang gezet.

Veel historici zien de jaren ’30 als het ultieme dieptepunt van de Nederlandse krijgsmacht. Maar een blik op het huidige budget en we kunnen niet anders dan concluderen dat Defensie nog minder te besteden heeft dan in de tijd van de Grote Depressie. De NAVO stelt dat ieder lid minstens 2% van haar bruto nationaal product (BNP) moet wijden aan Defensie. In 1930 zat Nederland met 1.5% onder de maat maar in 2013 werd amper de 1.3% gehaald. De antimilitaristische bezuinigingspolitiek van de dertiger jaren kan worden toegeschreven aan toenmalig Minister van Financiën (en niet veel later minister-president) Hendrikus Colijn. Met zijn Vlootwet had hij een gelimiteerde taak voor Defensie voor ogen. In de periode 1938/1939 probeerde Nederland nog tevergeefs het BNP naar de NAVO-standaard op te krikken. Ik hoef u niet te vertellen wat er gebeurde in de zes jaar die daarop volgde.

Waar Colijn met zijn Vlootwet koos voor een investering in de marine, kiest huidig Minister van Defensie Jeanine Hennis-Plasschaert voor de luchtmacht. Haar voorganger Hans Hillen waarschuwde in het eerste kabinet van Mark Rutte al dat Defensie maximaal was uitgeknepen. In aanloop naar de partijverkiezingen van 2012 bevestigde de VVD dat zij tegen bezuinigingen waren. Maar zoals gebruikelijk liet de liberale Hennis toch bezuinigingen doorvoeren en meende dat dit toch echt de laatste keer is. Gezien het feit dat de VVD haar eigen partijprogramma niet in acht neemt, moeten we die uitspraak wellicht maar met een korreltje zout nemen.

Niet alleen Nederland staat er slecht voor qua investeringen in Defensie. De meerderheid van Europese staten haalt bij lange na niet het minimum percentage dat in Defensie moet worden gestoken. Volgens SIPRI, het Zweedse instituut dat wereldwijd militaire bestedingen bijhoudt, voldeed alleen Frankrijk, Portugal (beiden 2.2%) en Griekenland (2.4%) nog aan de NAVO-standaard in 2013. Nederland stond toen op gelijke hoogte met Duitsland. Zoals op de afbeelding te zien is, staan de verhoudingen over investeringen in het Westen in fel contrast met het (Verre) Oosten. Landen als Rusland, China maar daarentegen ook de VS besteden een enorm kapitaal aan Defensie. Brits premier David Cameron heeft zijn Europese bondgenoten reeds opgeroepen tot het opkrikken van Defensie.

In deze tijd is dat ook niet zo een heel gekke gedachte. Helaas trekt de politiek wederom geen lering uit het verleden, toen ook investeringen op het laatste moment in werking werden gezet. Het gevolg was dat Nederland met wapens uit de Eerste Wereldoorlog het moest opnemen tegen de Duitsers. Door naïef te denken over het vredesdividend en toekomstige oorlogen uit te sluiten, hebben politieke leiders zichzelf in de vingers gesneden. Het conflict in Oekraïne leek aanvankelijk voor veel mensen ver weg, maar mede door de vliegtuigramp komt de oorlog steeds dichterbij. Pas als het te laat is, wil het kabinet beginnen met investeren. Een fout die ons in de Tweede Wereldoorlog fataal werd.

Prinsjesdag
Naar aanleiding van de kabinetsplannen voor 2015 wordt er in de Tweede Kamer daags na Prinsjesdag tijdens de Algemene Beschouwingen gedebatteerd over de belangrijkste maatregelen uit de Miljoenennota. Na een lange tijd van politieke onrust en onduidelijkheid over het budget van Defensie, was er eindelijk sprake van een positief signaal vanuit de Tweede Kamer. We mogen niet te vroeg juichen maar de trend van inkorten op defensiebeleid lijkt te zijn gekeerd en we kunnen voorzichtig spreken van een sprankje hoop als het gaat om een investering in Defensie. We gaan weer even terug in de tijd; alle bijdragen over het Defensiebudget nog eens op een rijtje.

De VVD, destijds de grootste regeringspartij, begon als eerst over Defensie. Na een uur lang met onder andere het CDA, de SGP en PVV in debat te zijn geweest over jihadisten, Islamitische Staat (IS) en moslims gaat Halbe Zijlstra verder met zijn plannen voor Defensie. Hij noemde de 100 miljoen euro een eerste stap richting een investering. Als het aan zijn partij ligt, moet er bij de begroting in 2015 opnieuw geld vrij komen voor Defensie. Waarom de liberalen niet voor een grotere investering pleiten, is onduidelijk. Helaas blijft het hier ook bij en vult Zijlstra zijn resterende spreektijd met het belastingstelsel.

Na de lunchpauze was het de beurt aan het CDA. Ondanks de kapitaalinjectie van 100 miljoen wordt er per saldo nog steeds bezuinigd op Defensie, stelt Sybrand van Haersma Buma. Kees van der Staaij, namens de SGP, interrumpeert Buma en zegt terecht dat het CDA in tijden niet gestemd heeft voor een verhoogd budget. Buma erkent dat zijn partij medeverantwoordelijk moet worden gehouden voor het slopende Defensiebeleid maar bevestigt dat de tijd van bezuinigen nu voorbij is. Zowel voor Defensie alsook voor de AIVD wenst het CDA meer geld uit te trekken.

Het zou uiteindelijk een flink aantal uren duren voordat Defensie weer ter sprake zou komen. Met Arie Slob namens de CU aan het woord was het zo ver. De begrotingsbesprekingen van de afgelopen jaren waren een directe aanslag op Defensie en bestempeld hij als ‘een krater van 1 miljard’ in het betreffende budget. Samen met de SGP waren zij de enige die tegen deze moordende bezuinigingen waren. Slob concludeert dat de 100 miljoen extra een goed begin is, maar bevestigd dat er nog een lange weg te gaan valt. We kunnen hem geen ongelijk geven.

Louis Bontes eindigde het debat namens zijn partij Groep Bontes/Van Klaveren en sprak zich uit voor meer investering in Defensie. Voor Bontes vormen de recente ontwikkelingen in Oekraïne, de MH17 ramp en de opmars van IS de aanleiding om het budget van Defensie te verhogen met vijf miljard euro. Het huidige symbolische fooitje van het kabinet is niet voldoende; er moet veel meer geïnvesteerd worden in Defensie. Verder moet Nederland minimaal 2% van haar nationaal inkomen aan Defensie besteden om aan de eis van de NAVO te voldoen. Bontes pleit tevens als enige voor de herinvoering van de dienstplicht, wat een alleraardigst idee is maar jammerlijk genoeg alleen door zijn partij werd aangedragen.

Kortom: er wordt eindelijk weer eens gedebatteerd over Defensie en veel partijen zien de 100 miljoen als een eerste stap die gezet is in de lange weg die nog volgen moet. Het zijn veelal de christendemocraten die pleiten voor een grotere investering, waar coalitiepartij PvdA opvallend stil over blijft. In tijden als deze is het van belang om extra financiële middelen vrij te maken voor de krijgsmacht in plaats van in te korten. Niet alleen in tijdens als nu overigens, want om pas te stoppen met bezuinigen als de oorlog al aan de gang is, werkt alleen maar in ons nadeel. Laten wij hopen dat de 100 miljoen inderdaad het begin is van een grote investering in Defensie.

Reacties

Daniël Leeuwenhart

De heer Leeuwenhart schrijft met regelmaat over de betrekkingen tussen de Europese Unie (EU) en Rusland. Als euroscepticus hecht hij waarde aan nationale belangen en verkiest deze boven de supranationaliteit van de EU. Met de kracht van de pen streeft hij naar meer macht voor Den Haag, en minder voor Brussel.

5 gedachten over “Bezuinigingen defensie zijn funest

Geef een reactie